Dieta w dnie moczanowej - dlaczego ma kluczowe zanaczenie?
Odpowiednio dobrana dieta w dnie moczanowej odgrywa kluczową rolę, ponieważ ta dolegliwość – kiedyś nazywana chorobą bogaczy, chorobą królów, skazą moczanową lub podagrą – wiąże się ściśle z tym, co ląduje na naszym talerzu. W głównej mierze wynika z dwóch przyczyn, na które składa się nadmierna produkcja kwasu moczowego przez organizm lub trudność z wydalaniem go na zewnątrz.
Dna moczanowa to choroba zapalna polegająca na odkładaniu się nadmiernej ilości kwasu moczowego w postaci kryształów moczanu sodu. W miejscach tych dochodzi do powstania stanów zapalnych, które obejmują tkanki miękkie, stawy i nerki. Kryształy moczanowe mogą odkładać się w postaci tzw. guzków dnawych. Moczany krystalizują po przekroczeniu 6,5 mg/dl kwasu moczowego w krwi. Dlatego systematyczne badanie poziomu kwasu moczowego można uznać za badanie przesiewowe. W przypadku, gdy często pojawia się podwyższony jego poziom należy go skutecznie obniżać, aby nie doprowadzać do powstania kryształów moczanowych.
Obecnie problem ten dotyczy około 1% populacji w krajach uprzemysłowionych. Głównie pojawia się wśród mężczyzn po 40 roku życia. Kobiety do momentu menopauzy są przed nią chronione przez hormony żeńskie estrogeny. W Polsce na dnę moczanową cierpi 5-28 na 1000 mężczyzn i 1-6 na 1000 kobiet.
Jakie są główne przyczyny dny moczanowej?
Możemy wyróżnić pięć głównych przyczyn: wrodzone predyspozycje, niezdrowy styl życia, niewłaściwa dieta, stosowanie diuretyków pętlowych oraz choroby współistniejące np. niewydolność nerek, choroby układu krążenia, nadciśnienie tętnicze. Jednak w każdym przypadku duży wpływ na rozwój tej choroby mamy sami poprzez właściwy styl życia i odpowiedni sposób odżywiania. Nadmiar kwasu moczowego (hiperurykemia) może się pojawić na skutek zaburzenia metabolizowania związków prekursorowych kwasu moczowego jakim są puryny oraz w wyniku niewydolności nerek. Może również wynikać z zaburzeń genetycznych związanych z enzymopatią purynogenezy, ze zwiększoną aktywnością reduktazy glutationu erytrocytów, chorych na białaczkę, niedokrwistością hemolityczną, łuszczycą. Również przy niesprawnych nerkach np. z defektem cewy nerkowej może dochodzić do gromadzenia się kwasu moczowego.
Dna moczanowa - objawy i fazy choroby
Początkowa faza, która może trwać nawet kilka lat nie występują żadne objawy. W kolejnej fazie pojawiają się ostre napady dny moczanowej, które często powstają w wyniku pojawienia się dodatkowych czynników jakimi są: wyziębienie organizmu, nadmierne spożycie alkoholu, nadmierne spożycie produktów z wysoką zawartością puryn, stresu, nadmiernego wysiłku fizycznego, głodówki. Ostry stan pojawia się zwykle w nocy, dlatego że kwas moczowy najczęściej krystalizuje. W przypadku częstego dochodzenia do stanów zapalnych może dojść do powstania guzków dnawych.
Do czynników niemodyfikowalnych należą wiek i płeć. Najczęściej chorują mężczyźni po 40 roku życia. Pozostałe czynniki są modyfikowalne i należą do nich: dieta wysokobiałkowa, dieta wysokopurynowa, alkohol, szczególnie piwo, nadmierne stosowanie leków (aspiryna, diuretyki pętlowe, cytostatki), otyłość, dyslipidemia, wysokie ciśnienie.
Rozpoznanie i diagnostyka dny moczanowej
Złotym standardem w diagnostyce dny moczanowej jest stwierdzenie obecności kryształów moczanu monosodowego w płynie stawowym (pobranym ze stawu objętego zapaleniem) lub w złogach tworzących guzki dnawe z użyciem spolaryzowanego mikroskopu świetlnego.
Jeśli podejrzewasz u siebie podagrę, podstawowe badania wskazane w diagnostyce dny moczanowej to:
- stężenie kwasu moczowego w surowicy
- morfologia
- proteinogram
- kreatynina
- eGFR
- stężenie glukozy na czczo
- lipidogram
- TSH
- mocz – badanie ogólne i osad moczu
- dobowe wydalanie kwasu moczowego z moczem
Dieta w dnie moczanowej - wytyczne żywieniowe krok po kroku
Co jeść podczas ostrego napadu dny moczanowej?
W czasie ataku dny moczanowej należy przyjmować leki zmniejszające stan zapalny, uśmierzający ból jak również zmniejszające kwas moczowy w krwi. Czas ten trwa około kilku dni. W tym czasie należy stosować dietę bardzo nisko białkową opierającą się głównie na produktach zbożowych, owocach, warzywach, mleku i produktach mlecznych. Zalecana jest dieta wegetariańska, a nawet wegańska. Bolące miejsce można okładać woreczkiem z lodem.
Dieta w okresie międzynapadowym (Dna przewlekła)
W okresie międzynapadowym oraz w dnie przewlekłej celem postępowania jest zapobieganie kolejnym napadom. W diecie dozwolone są chude mleko i produkty mleczne, jaja, owoce, warzywa, ryż i produkty zbożowe. Szczególnie mleko i produkty mleczne wpływają na niższy poziom kwasu moczowego. Cukier i miód są dozwolone w diecie, ale ich ciągłe stosowanie w nadmiarze może spowodować zmniejszenie wydalania kwasu moczowego. Dozwolone jest chude mięso, ale powinno być ono gotowane w wodzie. Stosowanie mięsa i produktów mięsnych w godzinach do 15:00, jest mniej szkodliwe niż po 15:00. Jednak po 15:00 należy pamiętać o piciu wystarczającej ilości wody. Dzięki temu można uniknąć nadmiernego kumulowania się puryn powstających z mięsa wieczorem i w nocy. Pamiętajmy, że ataki występują głównie w nocy. Do picia można stosować wodę z cytryną, herbaty ziołowe, owocowe, kawy zbożowe. Należy zadbać o odpowiednią ilość witaminy C, która obniża hiperurykemię. Zalecane są również nasiona strączkowe pomimo ich wysokiej ilości puryn. Badania wskazują, że ich spożycie nie podwyższa poziomu kwasu moczowego w krwi. W diecie należy uważać na duże ilości tłuszczu, ponieważ może to hamować wydalanie kwasu moczowego. Dieta powinna być oparta na produktach zbożowych pełnoziarnistych, powodują one obniżenie kwasu moczowego w krwi. Oczywiście podstawą powinno być odpowiednie nawodnienie. Osoby z dną moczanową powinny pić minimum 2 l wody dziennie, a w przypadku dodatkowego występowania kamicy nerkowej 3 l, z czego 1 l wieczorem przed snem.
Czego unikać? Produkty bogate w puryny i fruktozę
Należy w diecie unikać napoi słodzonych fruktozą oraz soków owocowych. W badaniach udowodniono korelację pomiędzy ilością spożywanej fruktozy i zapadalnością na dnę moczanową. Jednak do picia powinno się wyeliminować kawę i herbatę. Należy unikać produktów wysokopurynowych do których należą: sosy na wywarach mięsnych, zupy na wywarach mięsnych, podroby, mięso czerwone. Do produktów wysokopurynowych należą również strączki, ale one nie powodują hiperurykemii.
Osoba z dną moczanową powinna unikać stresu, nadmiernego wychłodzenia, alkoholu, nadmiernego wysiłku fizycznego oraz diet poniżej 1200 kcal.
Dna moczanowa a alkohol. Dlaczego piwo szkodzi najbardziej?
Piwo zawiera duże ilości guanozyny, która wpływa na przyswajalność puryn. Natomiast w czasie picia alkoholu następuje zwiększona degradacja nukleotydów purynowych oraz hamowanie nerkowego wydalania moczanu. W skutek tych reakcji następuje wzrost kwasu moczowego we krwi.
Praktyczne zalecenia żywieniowe i styl życia
Zalecenia żywieniowe w dnie moczanowej:
- Ilość posiłków: 4-5 posiłki
- Ostatni posiłek nie powinien być spożywany później niż 2-4 h przed snem
- Pij wodę
- około 2 l dziennie
- po 15: wypij przynajmniej 1 l wody
- Ogranicz w diecie:
- produkty mięsne,
- podroby
- sosy na wywarach mięsnych lub rybnych,
- zupy na wywarach mięsnych lub rybnych,
- produkty bogate we fruktozę, syrop glukozowo-fruktozowy, syrop kukurydziany, miód, cukier inwertowany,
- cukry proste (słodycze, ciastka, ciasta),
- produkty z dużą ilością cukru,
- produkty z dużą ilością soli.
- Spożywaj owoce: 200-300 g owoców dziennie, szczególnie ważne są wiśnie i czereśnie.
- Spożywaj warzywa: minimum 400 g warzyw dziennie.
- Spożywaj dania obfitujące w mleko i produkty mleczne.
- Zrezygnuj z palenia tytoniu i picia alkoholu.
- Ogranicz produkty smażone i wysoko przetworzone.
- W przypadku nadwagi i otyłości zredukuj ilość tkanki tłuszczowej.
- Zadbaj o odpowiednią aktywność fizyczną dostosowaną do Twoich możliwości.
