Tag: białka

Białka – gdzie występują i czy są nam potrzebne

No Comments

Co to jest białko?

Białka pod względem chemicznym składają się z węgla, tlenu, azotu, wodoru, siarki i fosforu. Są to bardzo duże cząsteczki. Podstawową jednostką, która tworzy białko jest aminokwas. Aminokwasy łączą się ze sobą za pomocą trwałych, sztywnych wiązań peptydowych, więc nie tak łatwo je „pociąć” na podstawowe jednostki, które są dalej przez nas wykorzystywane. Całe białka, jeśli się dostaną poza układ pokarmowy mogą być odbierane jako zagrożenie dla organizmu w wyniku czego może dojść do alergii. Białka mogą też łączyć się z tzw. grupą prostetyczną, którą mogą stanowić węglowodany w glikoproteidach, lipidy w lipoproteidach, metale, barwniki itd.

Enancjomery aminokwasu – Alaniny

Białka tworzą potężne struktury, w śród których możemy wyróżnić struktury I-rzędowe, II -rzędowe, III-rzędowe i IV-rzędowe.

Po co jemy białko?

Białka są jednym z ważniejszych składników pokarmowych występujących w naszej diecie. Bez nich nie zachodziłoby wiele procesów w naszym organizmie. To źródło azotu i 8 (niektóre źródła podają 9) aminokwasów, których nie jesteśmy w stanie wytworzyć. Białka znajdują się w każdej komórce naszego ciała pełniąc funkcje strukturalne i funkcjonalne. Ich głównym zadaniem jest dostarczanie pewnej ilości energii, którą zużywa człowiek do pokrycia zapotrzebowania energetycznego na między innymi podstawowe procesy fizjologiczne. 1 gram białka dostarcza nam 4 kcal czyli tyle samo co 1 gram węglowodanów i mniej niż połowa energii z tłuszczów.

Białka regulują ciśnienie osmotyczne wewnątrz- i pozakomórkowe oraz stężenie jonów wodorowych. Dzięki nim po zranieniu krew szybko krzepnie i robi się strupek. Są substancjami niezbędnymi do tworzenia enzymów, hormonów oraz innych substancji, bez których nasz organizm by sobie nie poradził.

Białka uczestniczą w procesach immunologicznych naszego organizmu. Z niego są zbudowane przeciwciała, które stoją na straży naszego zdrowia.

Pełnią funkcje transportujące np. hemoglobina – tlen, transferyna – żelazo

Hemoglobina – struktura podstawowa i złożona

Czynniki wpływające na zapotrzebowanie białka

Dla organizmu nadrzędną funkcją jest pokrycie zapotrzebowania na energię i tą funkcję wypełnia między innymi białko, dlatego jest bardzo ważne dla naszego organizmu

Czynnikami wpływającymi na zapotrzebowanie na białko są:

  1. stan fizjologiczny i wiek
kobieta w ciąży
Kobieta w ciąży

Dzieci, kobiety w ciąży oraz w trakcie laktacji oprócz pokrycia strat białka wynikających z potrzeb egzystencjonalnych potrzewbują białka do budowy nowych komórek, tkanek płodu, błon płodowych, pokrycia ilości białka znajdujacego się w mleku matki

2. stan zdrowia

W trakcie rekonwalescencji musi zostać odbudowana beztłuszczowa masa ciała

3. aktywność fizyczna

Piłka nożna
Aktywność fizyczna

Organizm, w którym następuje przyrost beztłuszczowej masy ciała oraz naprawa uszkodzonych mięśni spowodowanych wysiłkiem fizycznym potrzebuje zwiększonej ilości białka w diecie.

4. spożywanie białka niepełnowartościowego

np. białka roślinnego potrzebujemy więcej ze względu na mniejsze wykorzystanie jego zasobów

W jakich produktach spożywczych występuje białko

Białka występują zarówno w produktach roślinnych jak i zwierzęcych. Produkty te można podzielić na produkty zawierające białka pełnowartościowe i niepełnowartościowe.

Białka pełnowartościowe, to takie białka, które organizm wykorzystuje w pełni, natomiast z niepełnowartościowych część aminokwasów nie jest wykorzystywana przez organizm tylko wydalana. W celu ustalenia niepełnowartościowości ustala się aminokwas ograniczający czyli aminokwas, którego jest najmniej. Białkiem wzorcowym jest białko jaja kurzego, i aminokwas, którego jest najmniej w stosunku do ilości występującej w jajku jest określany aminokwasem ograniczającym.

Produkty wysokobiałkowe

Białka roślinne zawierają mniej niezbędnych egzogennych aminokwasów takich jak: lizyna, tryptofan, metionina, więc szczególnie wegetarianie powinni w posiłku mieszać różne białka, aby zwiększać przyswajalność białek.

Produkty bogate w białka zwierzęce to:

jajko

mleko i produkty mleczne

mięso

Produkty bogate w białka roślinne to:

białka nasion roslin straczkowych: soja

orzechy

Pieczywo również zawiera białko, choć nie jest go tak dużo jak w wymienionych wyżej produktach, jednak pieczywa jemy tak dużo, że stanowi ono dla nas znaczącą dawkę białka.

Normy białka wyliczone przez ekspertów

Przyjmuje się, że norma dla dorosłego człowieka to 1 gram na kilogram masy ciała. Oczywiście będzie ona wyższa dla dzieci, które rosną, dla osób uprawiających sport, którzy budują masę mięśniową jak również dla osób z wyniszczonym organizmem, potrzebującym odbudowy masy mięśniowej.

Niedobór białka w diecie

Niedobór białek w diecie może zaburzać wzrost, pracę układu immunologicznego, oraz proces regeneracji organizmu, co ma duże znaczenie szczególnie u dzieci.

Nadmiar białka w diecie

Organizm człowieka nie jest w stanie magazynować białka, więc to co zjemy w nadmiarze zostaje wydalone. Zanim jednak to nastąpi niestrawione białka odżywiają patologiczną mikroflorę w jelitach, co niestety może się odbić niekorzystnie na naszym zdrowiu.

Dodatkowo nadmiar białek może zwiększyć ryzyko rozwoju osteoporozy oraz tworzenie kamieni moczanowych w diecie jak również zwiększyć katabolizm.

Źródło zdjęć: en.wikipedia.org, www.berrycart.com